Όσα δεν άντεξαν τον έλεγχο

Το διασημότερο πείραμα κατά της ψυχιατρικής διάγνωσης

Το άρθρο του David Rosenhan στο Science το 1973 είναι το πιο πολυαναφερόμενο τεκμήριο κατά της ψυχιατρικής διάγνωσης. Δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη — αν και δεν έχει ανακληθεί ποτέ.

Έγγραφα που εντοπίστηκαν στα προσωπικά κατάλοιπα του Rosenhan από τη δημοσιογράφο Susannah Cahalan, και αναφέρθηκαν στην peer-reviewed βιβλιογραφία από τον κοινωνιολόγο Andrew Scull, τεκμηριώνουν ότι: ο ίδιος ο φάκελος εισαγωγής του Rosenhan στο Haverford State Hospital τον Φεβρουάριο του 1969 περιέχει πολύ περισσότερη αναφορά συμπτωμάτων από τις τρεις λέξεις που δημοσίευσε — παραισθήσεις διαρκείας μηνών, παρεμβολή σκέψης και αυτοκτονικό ιδεασμό· και ότι ένατος συμμετέχων, ο Harry Lando, του οποίου η εμπειρία αντέφασκε με τα δημοσιευμένα ευρήματα, αποκλείστηκε.

Και η ακρίβεια που οφείλουμε: «τεκμηριωμένες σοβαρές αμφιβολίες» δεν είναι το ίδιο με «αποδεδειγμένη απάτη». Το βιβλίο της Cahalan (2019) είναι δευτερογενής πηγή, εμπορικό μη μυθοπλαστικό έργο. Ο Robert Spitzer είχε ασκήσει μεθοδολογική κριτική ήδη από το 1975.

Γιατί είναι εδώ και όχι στη γενική αφήγηση: επειδή η ίδια αλυσίδα τεκμηρίωσης — δημοσιογραφική έρευνα σε ιδιωτικά κατάλοιπα — απορρίπτεται αλλού σε αυτή τη σελίδα. Ένα κριτήριο που αλλάζει ανάλογα με το συμπέρασμα δεν είναι κριτήριο.

[54] Rosenhan DL, Science 1973;179(4070):250-258 · [55] Cahalan S, The Great Pretender, 2019 — δευτερογενής · [56] Scull A, History of Psychiatry · [57] Spitzer RL, 1975

Και τα υπόλοιπα, με τον λόγο της αποτυχίας

«Η φαρμακοβιομηχανία έφτιαξε το DSM.» Τεκμηριώνονται δεσμοί, με νούμερα ανά επιτροπή. Δεν τεκμηριώνεται αιτιότητα. Το DSM-III προήλθε από τα κριτήρια Feighner του 1972, ακαδημαϊκής προέλευσης.

«Υπάρχει τεκμηριωμένη ψυχιατρική seeding trial.» Η κανονική τεκμηριωμένη seeding trial είναι η STEPS της γκαμπαπεντίνης — μελέτη για την επιληψία, όχι ψυχιατρική. Το γενικό «η ψυχιατρική είναι γεμάτη seeding trials» δεν επαληθεύεται και δεν δημοσιεύεται.

«Δικαστήριο έκρινε δόλια τη Μελέτη 329.» Δεν συνέβη. Υπάρχει Expression of Concern του 2026, που είναι σημείωση αναμονής.

«Το Χ% της ψυχιατρικής βιβλιογραφίας είναι ghostwritten.» Καμία μελέτη δεν μετρά αυτό. Το «23 από 85 πιθανώς προήλθαν» των Healy και Cattell δεν είναι μέτρηση.

«Εκατοντάδες χιλιάδες θύματα σοβιετικής τιμωρητικής ψυχιατρικής.» Τα τεκμηριωμένα περιστατικά είναι τάξεις μεγέθους λιγότερα. Οι μεγάλοι αριθμοί δεν έχουν πρωτογενή πηγή που εντοπίσαμε.

«Η Ελλάδα έχει τα υψηλότερα ποσοστά ακούσιων εισαγωγών στην Ευρώπη.» Καταρρίπτεται από το ίδιο το paper που επικαλείται: κάτω από τη διάμεσο των 22 χωρών. Δείτε το Μέρος Γ.

«Ο Freeman έκανε 3.439 λοβοτομές· η μικρότερη ασθενής του ήταν τεσσάρων ετών.» Το πρώτο προέρχεται από εμπορική βιογραφία που αντλεί από τα αρχεία του ίδιου του Freeman· το δεύτερο δεν βρήκε πρωτογενή πηγή.

Και δύο που αφορούν την ίδια αυτή σελίδα.

Ο αριθμός αιχμής των εγκλείστων στη Λέρο. Δεν εντοπίστηκε απογραφή μιας συγκεκριμένης ημερομηνίας σε κανένα έγγραφο. Υπάρχουν όμως άλλα μεγέθη, και είναι διαφορετικού είδους το καθένα: θεσμοθετημένη δύναμη κλινών από τα ΦΕΚ (2.650 το 1965, 2.750 το 1981), μια προσεγγιστική εκτίμηση των συγγραφέων της καταγραφής του 2009 (περίπου 2.400 στα τέλη της δεκαετίας του 1960), και αθροιστικές εγγραφές στο βιβλίο εισαγωγών (5.070 ως τις 31.7.2009). Κανένα από αυτά δεν είναι «ο αριθμός αιχμής», και δεν το παρουσιάζουμε ως τέτοιο.

Διόρθωση δική μας. Είχαμε γράψει εδώ ότι οι αριθμοί 4.000 και 2.569 δεν είναι ανεξάρτητοι μεταξύ τους. Αφού αποκτήσαμε το πλήρες κείμενο της καταγραφής του 2009, αυτό δεν στέκει: το 2.569 είναι άθροισμα 33 τεκμηριωμένων ομαδικών μεταφορών από 26.7.1964 έως 15.2.1975, ενώ το 4.000 της δημοσίευσης του 2016 περιγράφει παραπομπές σε μεγαλύτερο διάστημα, ως το 1982, και αναφέρει κορυφαία χρονιά «900 το 1965» που δεν εμφανίζεται στην καταγραφή του 2009 (η μεγαλύτερη μεμονωμένη μεταφορά της είναι 358 άτομα). Μετρούν διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικές περιόδους. Από πού αντλεί το 2016 το δικό του νούμερο παραμένει άγνωστο — ο κατάλογος παραπομπών του δεν αποκτήθηκε.

Πρώτος έλεγχος, 43 ισχυρισμοί: 16 επιβεβαιωμένοι, 17 μερικώς, 8 απορριφθέντες, 2 ανεπαλήθευτοι

Από τα νεότερα τεκμήρια: ένα νούμερο που δεν δημοσιεύεται

«16.500 στειρώσεις χωρίς συναίνεση στην Ιαπωνία.» Ο αριθμός των στειρώσεων που έγιναν χωρίς συναίνεση βάσει του νόμου ευγονικής προστασίας αναφέρεται άλλοτε ως 16.000 και άλλοτε ως 16.500, σε πηγές που όλες παραπέμπουν στα ίδια υπουργικά στοιχεία. Δεν εντοπίστηκε η πρωτογενής έκδοση του υπουργείου ώστε να κριθεί ποιο ισχύει, ούτε αν η διαφορά οφείλεται σε στρογγυλοποίηση ή σε διαφορετικό ορισμό. Το συνολικό νούμερο των 25.000 στέκει· η υποδιαίρεσή του όχι, και γι' αυτό δεν χρησιμοποιείται στο Μέρος Ι.

Ότι η χημική καθήλωση παιδιών σε ψυχιατρικές δομές των ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 141%

Κυκλοφορεί σε ιστοσελίδες εκστρατείας ως εύρημα της Αμερικανικής Ακαδημίας Παιδιατρικής. Το άρθρο υπάρχει (Pediatrics 2024) και ο αριθμός είναι στην ίδια του την περίληψη — αλλά μετρά ημέρες με καθήλωση, που αυξήθηκαν 141% όσο οι ημέρες νοσηλείας αυξάνονταν 138%. Ο συνολικός ρυθμός ανά ημέρα νοσηλείας δεν μεταβλήθηκε σημαντικά (RR 1,2· p=0,47)· αυξήθηκε σε τέσσερις διαγνώσεις και μειώθηκε σε δύο. Και το «σε ψυχιατρικές δομές» είναι λάθος δομή: η μελέτη απέκλεισε τις ψυχιατρικές μονάδες και μέτρησε παιδιατρικές κλίνες. Ο αριθμός είναι αληθινός· ο ισχυρισμός που τον κουβαλά, όχι. Ό,τι στέκει από το ίδιο άρθρο — ποια παιδιά καθηλώνονται — βρίσκεται στο Μέρος Β.

[74] Masserano B κ.ά. Pediatrics 2024;153(1):e2023062784