Καθήλωση και απομόνωση: δύο ονόματα

Είκοσι πέντε λεπτά με το πρόσωπο στο πάτωμα

Ο David «Rocky» Bennett κρατήθηκε μπρούμυτα στο πάτωμα από νοσηλευτικό προσωπικό επί περίπου 25 λεπτά, από τις 22:58 έως τις 23:25 της 30ής Οκτωβρίου 1998, και κηρύχθηκε νεκρός στις 00:20 το επόμενο πρωί. Τον κρατούσαν πέντε άτομα τα πρώτα δύο-τρία λεπτά, έπειτα ποτέ περισσότερα από τέσσερα — κανείς στο κεφάλι του.

Η ανεξάρτητη έρευνα υπό τον δικαστή Sir John Blofeld κατέληξε ότι υπήρχε θεσμικός ρατσισμός στο NHS και συνέστησε, στη σύσταση 9 από τις 22: «Υπό καμία περίσταση δεν πρέπει ασθενής να καθηλώνεται σε πρηνή θέση για διάστημα μεγαλύτερο των τριών λεπτών.»

Καμία από τις δύο δεν υιοθετήθηκε. Ο Υπουργός Υγείας αρνήθηκε να κάνει την αναγνώριση θεσμικού ρατσισμού που ζητούσε το πόρισμα. Και η κατευθυντήρια οδηγία NG10 του NICE το 2015 έθεσε όριο δέκα λεπτών για τη χειρωνακτική καθήλωση — όχι το τρίλεπτο του Blofeld για την πρηνή θέση.

Η έρευνα λειτούργησε υπό το HSG(94)27, χωρίς εξουσία να επιβάλει την προσκόμιση αποδείξεων, και δεν ήταν η πρώτη: έρευνα του 1993 για τρεις θανάτους στο Broadmoor είχε ήδη κάνει διαπιστώσεις που η επιτροπή Blofeld χαρακτήρισε «ανησυχητικές».

[7] Independent Inquiry into the death of David Bennett, HSG(94)27, Norfolk, Suffolk and Cambridgeshire SHA, Δεκέμβριος 2003, σύσταση 9 · [8] NICE NG10 (2015)

Επτά χρόνια ως το πόρισμα, οκτώ ως τον νόμο

Ο Olaseni «Seni» Lewis, 23 ετών, καθηλώθηκε στο Bethlem Royal Hospital από αστυνομικούς της Μητροπολιτικής Αστυνομίας — όχι από νοσηλευτικό προσωπικό, με το προσωπικό του νοσοκομείου παρόν. Κατέρρευσε, μεταφέρθηκε σε άλλο νοσοκομείο και πέθανε ημέρες αργότερα.

Στις 9 Μαΐου 2017, επτά χρόνια μετά το άνοιγμα της έρευνας, η ανάκριση κατέληξε ότι «απεβίωσε από υποξική εγκεφαλική βλάβη προκληθείσα από καθήλωση σε συνδυασμό με οξεία διαταραχή συμπεριφοράς». Οι ένορκοι εξέδωσαν αφηγηματικό πόρισμα: η καθήλωση ήταν παρατεταμένη, δυσανάλογη και παράλογη, ο φορέας δεν είχε επιτύχει τους στόχους εκπαίδευσης, και η αστυνομία δεν ακολούθησε την εκπαίδευσή της.

Ακολούθησε ο Mental Health Units (Use of Force) Act 2018, γνωστός ως «νόμος του Seni». Δεν απαγορεύει καμία τεχνική καθήλωσης και δεν θέτει κανένα χρονικό όριο. Απαιτεί πολιτικές, εκπαίδευση, καταγραφή και αναφορά. Είκοσι χρόνια μετά τον Bennett, το τρίλεπτο εξακολουθεί να μην έχει γίνει κανόνας.

[9] Regulation 28 Report to Prevent Future Deaths, South London Coroner's Court, ανακρίτρια Selena Lynch, 28.06.2017, αρ. 2017-0205 · [10] Mental Health Units (Use of Force) Act 2018 c.27

Το νούμερο «142» κυκλοφορεί ως στατιστικό. Δεν είναι.

Ο αριθμός 142 θανάτων σε καθήλωση και απομόνωση σε δέκα χρόνια κυκλοφορεί παντού ως στοιχείο. Είναι η ίδια η καταμέτρηση μιας εφημερίδας, της Hartford Courant, για τη σειρά ρεπορτάζ «Deadly Restraint» της 11–15 Οκτωβρίου 1998. Δεν υπήρξε ποτέ επίσημο στοιχείο και δεν ελέγχθηκε ποτέ ανεξάρτητα.

Όταν το αμερικανικό Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε το ζήτημα τον επόμενο χρόνο, δεν επιχείρησε καν να επαληθεύσει την καταμέτρηση. Ανέφερε αντ' αυτού ότι δεν υπήρχε τότε κανένα ομοσπονδιακό σύστημα καταγραφής, και ότι από τα αποσπασματικά διαθέσιμα στοιχεία μπορούσε να εντοπίσει τουλάχιστον 24 τέτοιους θανάτους το οικονομικό έτος 1998 — κατώφλι, όχι σύνολο, με τη σημείωση ότι «πολλοί περισσότεροι θάνατοι σχετιζόμενοι με καθήλωση ή απομόνωση ενδέχεται να συμβαίνουν».

Το κενό έκτοτε έκλεισε. Ομοσπονδιακοί κανόνες του 1999, σήμερα στο 42 CFR 482.13(g), υποχρεώνουν τα νοσοκομεία να αναφέρουν θανάτους σχετιζόμενους με καθήλωση. Η παρουσίαση του 1998 ως σημερινής κατάστασης θα ήταν ανακρίβεια.

[11] US General Accounting Office, «Mental Health: Improper Restraint or Seclusion Use Places People at Risk», GAO/HEHS-99-176, Σεπτέμβριος 1999, σ. 1 και υποσ. 2 · [12] 42 CFR 482.13(g)

Πάνω από μισή ώρα δεμένος, χρειάζεται δικαστής

Στις 24 Ιουλίου 2018 το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας αποφάνθηκε σε δύο συνεκδικαζόμενες προσφυγές. Ο ένας προσφεύγων είχε δεθεί επανειλημμένα επί ημέρες με ιατρική μόνο εντολή· ο άλλος έμεινε δεμένος οκτώ ώρες — και τα δύο χέρια, και τα δύο πόδια, κοιλιά, θώρακας και μέτωπο — μέσα σε νοσηλεία περίπου δώδεκα ωρών.

Το Δικαστήριο διατύπωσε τον κανόνα στην ίδια την περίληψη της απόφασης: «Τόσο η καθήλωση πέντε σημείων όσο και εκείνη των επτά σημείων, εφόσον δεν είναι σύντομης διάρκειας, συνιστά στέρηση της ελευθερίας κατά την έννοια του άρθρου 104 παρ. 2 του Θεμελιώδους Νόμου, η οποία δεν καλύπτεται από τη δικαστική απόφαση εγκλεισμού». Και όρισε το κατώφλι αριθμητικά: σύντομη θεωρείται η καθήλωση που προβλέψιμα δεν φτάνει τη μισή ώρα.

Η συνέπεια είναι διαδικαστική και συγκεκριμένη. Η απόφαση εγκλεισμού δεν αρκεί· η καθήλωση χρειάζεται δική της δικαστική άδεια. Και επειδή αυτό θα ήταν κενό γράμμα χωρίς διαθέσιμο δικαστή, το Δικαστήριο απαίτησε καθημερινή δικαστική υπηρεσία ετοιμότητας από τις 6:00 έως τις 21:00.

Το Δικαστήριο δεν απαγόρευσε την καθήλωση. Την κράτησε επιτρεπτή, υπό όρους: δικαστική προέγκριση, συνεχής παρακολούθηση ένας προς έναν, υποχρεωτική τεκμηρίωση και δικαίωμα μεταγενέστερου ελέγχου. Έκρινε αντισυνταγματικές τις ρυθμίσεις της Βάδης-Βυρτεμβέργης και της Βαυαρίας επειδή δεν προέβλεπαν τον δικαστή, και έδωσε προθεσμία συμμόρφωσης ως τις 30 Ιουνίου 2019.

[67] BVerfG, απόφαση Β΄ Τμήματος 24.07.2018, 2 BvR 309/15 και 2 BvR 502/16 — Leitsätze 1β και 3

Ένεση για την οξεία διέγερση: 2.754 νοσηλείες παιδιών, και ποια παιδιά

Η φαρμακολογική καθήλωση — έτσι ονομάζει η μελέτη την ένεση αντιψυχωσικού βραχείας δράσης σε παιδί με οξεία διέγερση, όταν η αποκλιμάκωση αποτύχει και υπάρχει άμεσος κίνδυνος· η βάση δεδομένων δεν δείχνει την ένδειξη κάθε χορήγησης — μετρήθηκε σε εθνική κλίμακα στις ΗΠΑ σε μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2023: 91.898 νοσηλείες παιδιών 5–17 ετών με ψυχιατρική διάγνωση, σε 43 τριτοβάθμια παιδιατρικά νοσοκομεία, 2016–2021, σε παιδιατρικές κλίνες και όχι σε ψυχιατρικές μονάδες. Ο ορισμός των ερευνητών ήταν στενός επίτηδες: μόνο ενέσιμη (ενδομυϊκή ή ενδοφλέβια) χορήγηση αντιψυχωσικού βραχείας δράσης — αριπιπραζόλη, δροπεριδόλη, αλοπεριδόλη, ολανζαπίνη, ζιπρασιδόνη· όχι χάπια, όχι βενζοδιαζεπίνες, όχι αντιισταμινικά. Εύρημα: 2.754 νοσηλείες, το 3%, και το 1,3% των ημερών νοσηλείας. Τον υψηλότερο ρυθμό είχαν τα παιδιά με αυτισμό — 79,4 ημέρες με καθήλωση ανά χίλιες ημέρες νοσηλείας — και τον μεγαλύτερο κίνδυνο οι μακρές νοσηλείες: στις καθηλώσεις, το 25,7% αφορούσε νοσηλείες επτά ημερών και άνω έναντι 12,0% στις υπόλοιπες, κάτι που οι συγγραφείς συνδέουν με την παραμονή παιδιών σε παιδιατρικές κλίνες λόγω έλλειψης ψυχιατρικών.

Ο αριθμός που κυκλοφορεί, και τι λέει το ίδιο το άρθρο. Το εύρημα διαδόθηκε ως «αύξηση 141% της χημικής καθήλωσης παιδιών». Ο αριθμός είναι αληθινός και παραπλανητικός ταυτόχρονα: οι ημέρες καθήλωσης αυξήθηκαν κατά 141% από το 2016 ως το 2021 επειδή οι ημέρες ψυχιατρικής νοσηλείας παιδιών αυξήθηκαν κατά 138%. Ο συνολικός προσαρμοσμένος ρυθμός — ημέρες με καθήλωση ανά χίλιες ημέρες νοσηλείας — πήγε από 16,2 σε 19,7 και η μεταβολή δεν ήταν στατιστικά σημαντική (RR 1,2· 95% ΔΕ 0,7–2,1· p=0,47). Ανά διάγνωση όμως η εικόνα δεν είναι επίπεδη: ο ρυθμός αυξήθηκε σημαντικά σε τέσσερις κατηγορίες — σωματόμορφες (RR 4,2), διατροφικές (2,4), διπολικές (2,0), διασπαστικές (1,4) — και μειώθηκε σε δύο, αυτισμό (0,8) και αγχώδεις (0,3). Περισσότερα παιδιά μπήκαν στα νοσοκομεία· η πρακτική άλλαξε ανά διάγνωση, όχι συνολικά.

Το εύρημα που στέκει είναι άλλο: ποια παιδιά. Στις νοσηλείες με φαρμακολογική καθήλωση τα μαύρα παιδιά ήταν το 29,8% έναντι 17,4% στις υπόλοιπες, τα παιδιά με δημόσια ασφάλιση 61,9% έναντι 46,8%, τα αγόρια 56,4% έναντι 29,5%, τα παιδιά 5–8 ετών 14,1% έναντι 5,9% (όλα p<0,001). Αυτές είναι αδιόρθωτες συγκρίσεις, και οι συγγραφείς αποδίδουν εν μέρει τις διαφορές φύλου και ηλικίας στις διαγνώσεις που συγκεντρώνουν τα μικρά αγόρια. Η φυλετική διαφορά όμως επιμένει και μετά την προσαρμογή: μελέτη στο ίδιο τεύχος, με ευρύτερο ορισμό (κάθε ενέσιμο φάρμακο για οξεία διέγερση) σε 61.503 νοσηλείες 2018–2022 σε 41 νοσοκομεία, μέτρησε τη διαφορά μετά από προσαρμογή για ηλικία, φύλο, ασφάλιση, διάγνωση και βαρύτητα: σε σύγκριση με τα μαύρα παιδιά, τα λευκά είχαν προσαρμοσμένο λόγο πιθανοτήτων 0,81 (0,72–0,92), τα ασιατικά 0,82, τα άλλα 0,68· στα αγόρια η διαφορά λευκών–μαύρων ήταν 0,68, ενώ στα κορίτσια και στα ισπανόφωνα παιδιά δεν ήταν στατιστικά σημαντική.

Οι ίδιοι οι συγγραφείς δηλώνουν τα όρια: η βάση δεδομένων δεν δείχνει την ένδειξη χορήγησης ούτε αν η ένεση «πέτυχε»· οι ρυθμοί μάλλον υποεκτιμώνται· η σωματική καθήλωση δεν μετρήθηκε· μόνο μεγάλα τριτοβάθμια νοσοκομεία. Η πρώτη μελέτη χωρίς εξωτερική χρηματοδότηση, η δεύτερη και το σχόλιο με επιχορηγήσεις NIH/AHRQ. Οι ομοσπονδιακοί όροι συμμετοχής των νοσοκομείων στο Medicare ορίζουν από το 2007 ότι καθήλωση είναι και «κάθε φάρμακο όταν χρησιμοποιείται ως περιορισμός για τη διαχείριση της συμπεριφοράς του ατόμου … και δεν αποτελεί συνήθη θεραπεία ή δόση για την κατάστασή του» — διατύπωση που ο φορέας πιστοποίησης επανέλαβε το 2024 για τις δομές ψυχικής υγείας, με ισχύ από το 2025. Το αν κάθε ένεση της μελέτης περνούσε αυτό το κριτήριο, τα δεδομένα δεν το δείχνουν.

Τι δεν λέει αυτό το τεκμήριο: ότι κάθε ένεση σε παιδί σε κρίση είναι κακομεταχείριση — υπάρχουν καταστάσεις άμεσου κινδύνου. Λέει ότι η φυλή του παιδιού που δέχεται την ένεση δεν εξηγείται από τη διάγνωσή του.

Τι συνταγογραφείται στα παιδιά εκτός κρίσης — 81,7% των αντιψυχωσικών εκτός εγκεκριμένης χρήσης, και η ιρλανδική έρευνα για τα 227 παιδιά του Κέρρυ — βρίσκεται στην αδελφή σελίδα: Μέρος Δ της psychdrugs.org.

[74] Masserano B κ.ά. Pediatrics 2024;153(1):e2023062784 · [75] Wolf RM κ.ά. Pediatrics 2024;153(1):e2023061353 · [76] Dalton EM, Doupnik SK. Pediatrics 2024;153(1):e2023064054 · [77] The Joint Commission, R3 Report 44, 20.06.2024 · [78] 42 CFR §482.13(e)(1)(i)(B)

Τρεις κρατικοί επιθεωρητές, 2022–2026: 1.050 ημέρες απομόνωσης, 76 ημέρες σε ιμάντες

Οι υποθέσεις παραπάνω είναι βρετανικές και του παρελθόντος. Το αν η καθήλωση ελέγχεται σήμερα, εκεί όπου υπάρχει νόμος γι' αυτήν, το απαντούν οι ίδιοι οι κρατικοί επιθεωρητές τριών χωρών — και οι τρεις εκθέσεις είναι δημόσιες.

Ιρλανδία. Η Επιτροπή Ψυχικής Υγείας, ο ρυθμιστής των ψυχιατρικών δομών, στην ετήσια έκθεση 2025 (26 Ιουνίου 2026) καταγράφει 758 επεισόδια απομόνωσης σε 454 ανθρώπους σε 26 εγκεκριμένα κέντρα, 1,88% περισσότερα από το 2024· το συντομότερο διήρκεσε πέντε λεπτά, το μακρύτερο 25.204 ώρες — 1.050 ημέρες, στην Εθνική Δικαστική Ψυχιατρική Υπηρεσία, από τον Νοέμβριο του 2022 ως τον Σεπτέμβριο του 2025. Σωματική καθήλωση: 1.851 επεισόδια σε 785 ανθρώπους σε 52 κέντρα, 11,5% λιγότερα από το 2024. Η συμμόρφωση με τον κανόνα για την απομόνωση ανέβηκε από 28,57% το 2024 σε 33,33% — «παραμένει χαμηλή», γράφει η ίδια η έκθεση. Έξι εισαγωγές παιδιών σε πέντε μονάδες ενηλίκων. Η προηγούμενη έκθεση, για το 2024, μετρούσε 744 απομονώσεις με μακρύτερο επεισόδιο 124 ημερών — η απομόνωση των 1.050 ημερών δεν εμφανιζόταν εκεί, επειδή δεν είχε τελειώσει — και ο Επιθεωρητής Ψυχικής Υγείας, καθηγητής Jim Lucey, έγραφε ότι σε μια μειοψηφία κέντρων «οι παραβάσεις κρίσιμου επιπέδου επιμένουν παρά τις διαβεβαιώσεις που δίνονται χρόνο με τον χρόνο»· το 2025 οι κρίσιμες μη συμμορφώσεις μειώθηκαν, και το μεταφέρουμε.

Νορβηγία. Ο Κοινοβουλευτικός Συνήγορος (Sivilombudet) εξέτασε το 2022 τις 59 αποφάσεις επί προσφυγών για μηχανική καθήλωση — ιμάντες — που του έστειλαν, για το 2021, 22 από τις 54 επιτροπές ελέγχου, και βρήκε ότι σε 28 από τις 59 δεν προκύπτει ότι εξετάστηκε αν ο περιορισμός ήταν «αναπόφευκτα αναγκαίος» για όλη τη διάρκειά του — η προϋπόθεση που θέτει ο νόμος. Διάρκεια στις αποφάσεις: «από 6 λεπτά ως 76 ημέρες»· 16 αποφάσεις αφορούσαν πάνω από 24 ώρες. Τον Ιούνιο του 2026, έπειτα από επίσκεψη στο νοσοκομείο του Nordland, ο ίδιος θεσμός κατέγραψε δύο ασθενείς σε ιμάντες επί 34 και 38 ώρες χωρίς τεκμηριωμένη επανεκτίμηση, 39 από 42 αποφάσεις ληφθείσες από ειδικευόμενους ή φοιτητή αντί για τον υπεύθυνο ειδικό, και κουκούλες κατά του φτυσίματος μέσα στο δωμάτιο με το κρεβάτι ιμάντων — «παράνομα μέσα καταναγκασμού», που «δεν επιτρέπονται στην ψυχιατρική περίθαλψη». Το μέγεθος του συστήματος, από τη νομοπαρασκευαστική επιτροπή του 2019, με στοιχεία 2017: περίπου 5.500 άνθρωποι σε ακούσια νοσηλεία (7.700 εισαγωγές), και σχεδόν 2.200 με απόφαση μέσων καταναγκασμού — για τους μισούς από αυτούς, μόνο σύντομη σωματική συγκράτηση.

Οντάριο, Καναδάς. Ο Συνήγορος του Πολίτη της επαρχίας, Paul Dubé, στην έκθεση «Lost in Transition» της 25ης Νοεμβρίου 2025, για ανθρώπους με αναπτυξιακή αναπηρία που έμειναν σε νοσοκομεία επειδή δεν υπήρχε πού αλλού να πάνε: ένας άνδρας, «Sean», παρέμεινε σε ψυχιατρικό νοσοκομείο πάνω από πέντε χρόνια, με μηχανική καθήλωση «κατά διαστήματα ως 16–20 ώρες την ημέρα»· ένας νέος, «Noah», νοσηλεύτηκε σχεδόν δυόμισι χρόνια από τον Αύγουστο του 2021 και από τον όγδοο μήνα ήταν «δεμένος στο κρεβάτι του όλες τις ώρες που ήταν ξύπνιος, σε θέση σταυρωτή, με ιμάντες τριών ή τεσσάρων σημείων», και επιπλέον χημικά καθηλωμένος. Τα υπουργεία αποδέχθηκαν και τις 24 συστάσεις.

Τι δείχνουν μαζί, και τι όχι. Δεν είναι στατιστική θανάτων, και δεν συγκρίνονται μεταξύ τους — άλλος ορισμός, άλλος νόμος, άλλη μέθοδος καταγραφής. Δείχνουν κάτι στενότερο και πιο σταθερό: εκεί όπου η καθήλωση έχει κανόνα και επιθεωρητή, ο επιθεωρητής βρίσκει τον κανόνα να μην τηρείται — στα επτά από τα δέκα ιρλανδικά κέντρα όπου εφαρμόζεται, σε 28 από τις 59 νορβηγικές αποφάσεις, σε ανθρώπους που έμεναν στο νοσοκομείο επειδή δεν υπήρχε σπίτι και όχι επειδή χρειάζονταν νοσηλεία.

[86] Mental Health Commission (Ιρλανδία), Ετήσια Έκθεση 2024 και Έκθεση Επιθεωρητή, 27.06.2025 · [111] Mental Health Commission, Ετήσια Έκθεση 2025, 26.06.2026 · [87] Sivilombudet, έκθεση για τον έλεγχο των μηχανικών μέσων καταναγκασμού, 14.11.2022 · [88] Sivilombudet, έκθεση επίσκεψης Nordlandssykehuset, 17.06.2026 · [89] NOU 2019:14, κεφ. 9 · [90] Ombudsman Ontario, «Lost in Transition», 25.11.2025