Ακούσια νοσηλεία: τι λέει ο νόμος και τι το δικαστήριο

Ένα όργανο του ΟΗΕ λέει «να καταργηθεί». Άλλα δύο διαφωνούν.

Η Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, στο Γενικό Σχόλιο αρ. 1 (2014) και στις Κατευθυντήριες Γραμμές για το άρθρο 14 (2015), δέχεται ότι ο εγκλεισμός με βάση την αναπηρία και η ακούσια ψυχιατρική θεραπεία παραβιάζουν τη Σύμβαση και πρέπει να καταργηθούν. Αυτολεξεί: «η ακούσια θεραπεία από ψυχιάτρους και άλλους επαγγελματίες υγείας συνιστά παραβίαση».

Αυτή είναι η ερμηνεία ενός οργάνου παρακολούθησης συνθήκης. Δεν είναι δεσμευτικό δίκαιο, και αμφισβητείται.

[13] CRPD/C/GC/1 (2014), §§40, 42 · [14] Κατευθυντήριες Γραμμές άρθρου 14 (2015) · [15] Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Γενικό Σχόλιο αρ. 35 · [16] ΕΔΔΑ, Rooman κατά Βελγίου, Τμήμα Ευρείας Συνθέσεως

Δύο καταδίκες της Ελλάδας — και για τι ακριβώς

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει καταδικάσει την Ελλάδα για παραβίαση του άρθρου 5 § 1 (ε) σε ακριβώς δύο υποθέσεις ψυχιατρικού εγκλεισμού, αμφότερες το 2011: Venios (αρ. 33055/08) και Karamanof (αρ. 46372/09).

Και στις δύο, η παραβίαση ήταν ότι δεν τηρήθηκε ο ίδιος ο ελληνικός νόμος — ο ν. 2071/1992. Στην Venios, ψυχίατρος νοσοκομείου διέταξε τον εγκλεισμό χωρίς παρέμβαση εισαγγελέα ή δικαστηρίου, και ο προσφεύγων κρατήθηκε 37 ημέρες χωρίς δικαστικό έλεγχο, χωρίς ποτέ να κληθεί να εμφανιστεί. Στην Karamanof, παραβιάστηκαν οι νόμιμες προθεσμίες και ο προσφεύγων κρατήθηκε οκτώ ημέρες αφότου δικαστήριο είχε αρνηθεί να διατάξει τον εγκλεισμό του.

Τι ορίζει ο ίδιος ο νόμος, για να φανεί το μέγεθος της παράβασης. Κατά τα άρθρα 95–99 του ν. 2071/1992, αν ο εισαγγελέας αποφασίσει τον εγκλεισμό οφείλει μέσα σε τρεις ημέρες να υποβάλει αίτημα στο αρμόδιο Πρωτοδικείο, και το Πρωτοδικείο συνεδριάζει μέσα σε δέκα ημέρες — δεκατρείς ημέρες συνολικά ως τον δικαστικό έλεγχο. Η ίδια η ακούσια νοσηλεία δεν μπορεί να υπερβεί τους έξι μήνες. Στην Venios ο προσφεύγων κρατήθηκε 37 ημέρες. [63]

Καμία από τις δύο δεν κρίνει ότι ο ακούσιος εγκλεισμός στην Ελλάδα αντίκειται στη Σύμβαση. Αμφότερες είναι διαπιστώσεις μη συμμόρφωσης με εγγυήσεις που υπάρχουν ήδη στον ελληνικό νόμο. Το πρόβλημα δεν είναι ο νόμος· είναι ότι δεν εφαρμόστηκε.

[17] Venios c. Grèce, αρ. 33055/08, 05.07.2011, §§53, 55 · [18] Karamanof c. Grèce, αρ. 46372/09, 26.07.2011

Η Ελλάδα δεν είναι πρωταθλήτρια στους ακούσιους εγκλεισμούς

Κυκλοφορεί ότι η Ελλάδα έχει τα υψηλότερα ποσοστά ακούσιων εισαγωγών στην Ευρώπη. Αυτό καταρρίπτεται από το ίδιο το paper που επικαλούνται.

Τα δύο μεγέθη είναι διαφορετικού είδους και δεν συγκρίνονται μεταξύ τους. Όποιος τα βάζει στην ίδια πρόταση — προς οποιαδήποτε κατεύθυνση — σας παραπληροφορεί.

Οι ελληνικοί αριθμοί για τα φάρμακα — αγχολυτικά που ανεβαίνουν ενώ σε κάθε συγκρίσιμη χώρα πέφτουν, και 1,2 εκατ. συνταγές υπνωτικών σε τρία χρόνια — βρίσκονται στην αδελφή σελίδα: Μέρος Ε της psychdrugs.org.

[19] Stylianidis S κ.ά., Int J Law Psychiatry 2017;52:28-34, DOI 10.1016/j.ijlp.2017.04.001 · [20] Sheridan Rains L κ.ά., Lancet Psychiatry 2019;6(5):403-417

Τα έντυπα που νομιμοποιούν τον εγκλεισμό: πλήρη στο 28% των φακέλων

Ο νόμος ψυχικής υγείας της Βρετανικής Κολομβίας απαιτεί πέντε έντυπα για κάθε ακούσια εισαγωγή: ιατρικό πιστοποιητικό, εξουσιοδότηση θεραπείας με εκτίμηση της ικανότητας συναίνεσης, ενημέρωση του ασθενούς για τα δικαιώματά του, και δύο έντυπα για τον ορισμό και την ειδοποίηση συγγενούς. Ο Συνήγορος του Πολίτη της επαρχίας ζήτησε από όλες τις υγειονομικές αρχές τους φακέλους όλων των ακούσιων εισαγωγών ενός μήνα — Ιούνιος 2017, 1.468 σύνολα εντύπων.

Εύρημα: μόνο 412, το 28%, περιείχαν και τα πέντε έντυπα. Η εξουσιοδότηση θεραπείας — το έντυπο που περιλαμβάνει την κρίση αν ο άνθρωπος μπορεί να συναινέσει — έλειπε από το 24% των φακέλων. Η ενημέρωση δικαιωμάτων υπήρχε στο 49%, και είχε συμπληρωθεί την ημέρα της εισαγωγής μόνο στο 13%. Η ειδοποίηση συγγενούς υπήρχε στο 32%: οι οικογένειες 997 ανθρώπων δεν έλαβαν την προβλεπόμενη επίσημη ειδοποίηση. Δύο υγειονομικές αρχές δήλωσαν ότι τα τμήματα επειγόντων «συνήθως δεν συμπλήρωναν» τρία από τα έντυπα στις βραχείες κρατήσεις. «Παρότι βρήκαμε θύλακες καλής πρακτικής σε ορισμένες δομές, η συνολική εικόνα δεν είναι θετική», γράφει η έκθεση, με 24 συστάσεις.

Γιατί είναι εδώ. Οι δύο καταδίκες παραπάνω αφορούν την Ελλάδα επειδή δεν τηρήθηκε ο δικός της νόμος. Η Βρετανική Κολομβία είναι το ίδιο εύρημα σε στατιστική μορφή: ο νόμος όριζε τη διαδικασία, και η διαδικασία δεν τηρούνταν στα δύο τρίτα των περιπτώσεων — όχι σε ένα νοσοκομείο, αλλά σε όλες τις αρχές της επαρχίας. Το έντυπο δεν είναι γραφειοκρατία. Είναι το μόνο αποδεικτικό ότι κάποιος έκρινε, την ημέρα της εισαγωγής, αν ο άνθρωπος μπορούσε να πει «όχι».

[91] Office of the Ombudsperson (Βρετανική Κολομβία), Special Report No. 42 «Committed to Change», Μάρτιος 2019